Zgorzelec jest miastem powiatowym położonym w województwie dolnośląskim, na obszarze Obniżenia Żytawsko- Zgorzeleckiego. Usytuowany jest na prawym brzegu rzeki Nysy Łużyckiej i graniczy z Niemcami. Od południa miasto otacza zachodni skraj Sudetów - Góry i Pogórze Izerskie, a od północy Puszcza Zgorzelecka. Przez miasto przebiega 15 południk ziemski, dzięki czemu w Zgorzelcu słońce zachodzi najpóźniej w Polsce. Średnia temperatura powietrza wynosi 8ºC, natomiast półrocza ciepłego kwiecień- wrzesień przekracza 14ºC.

Zamieszkuje go ok. 33 tys. mieszkańców i zajmuje powierzchnię 16 km², z czego 39,5 % to użytki rolne, a 3,3 %- lasy. Jest tu 58 ha terenów rekreacyjnych, w tym m.in. 6 parków miejskich, skwery a także 15 pomników przyrody. Zgorzelec wraz z okolicznymi powiatami Polski, Czech i Niemiec należy do Euroregionu „Nysa”.

Miasto Zgorzelec to ważny węzeł komunikacyjny. Decydują o tym 3 przejścia graniczne łączące miasto z sąsiadującym Görlitz: drogowe o ruchu osobowym (Most im. Jana Pawła II), drogowe (Most Staromiejski) o ruchu pieszym i rowerowym bez silnika (otwarte od października 2004 r.), kolejowe o ruchu osobowym i towarowym, a także przejście drogowe o ruchu osobowym i towarowym łączące przyległe do miasta Zgorzelec z Ludwigsdorfem.

Przez miasto przebiega międzynarodowa trasa E-40 (A-4), która poprzez Bautzen umożliwia połączenie z siecią autostrad niemieckich: przez Drezno i Hof z południową częścią Niemiec, a poprzez Cottbus - z Berlinem i północą Niemiec. W Polsce A-4 biegnie do Wrocławia, dalej do Katowic, Krakowa i do Medyki. Poza E-40 Zgorzelec znajduje się przy drodze nr 356 prowadzącej do Jeleniej Góry oraz przy trasie nr 352, która poprzez oddalone 12 km od miasta przejście graniczne Zawidów- Habartice prowadzi do Pragi. Miasto dzięki przejściu granicznemu posiada także kolejowe połączenia z siecią kolejową Niemiec.